على زمانى قمشه اى

141

هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )

كه در آن كتابخانه به شماره 8206 نيز نگهدارى مىشود . « 1 » ابو الحسن قاينى ( حدودا نيمه سده 4 ق / 10 م ) على بن عبد اللّه بن محمد بامشاد قاينى ، منجم و رياضىدان سدهء 4 و احتمالا نيمه اول سدهء 5 ق ، از زندگى او اطلاع بسيار اندكى در دست است ، نياى او بامشاد نام داشت و بدين جهت برخى منابع او را ابو الحسن بن بامشاد يا ابن بامشاد ناميده‌اند ، زادگاه او را قاين دانسته‌اند ، سال‌هاى نخست زندگى و نيز تحصيلات مقدماتى او در آنجا بوده است ، امّا از استادان او اطلاعى در دست نيست ، از توجه ابو ريحان به گفته‌هاى وى چنين برمىآيد كه قاينى در ميان دانشمندان عصر خود منزلتى داشته است ، ابو ريحان بيرونى دو برهان مربوط به قضاياى دوم و سوم كتاب استخراج الاوتار را به قاينى نسبت داده است . آثار او بدين قرار است : 1 . مقالة فى استخراج ساعات ما بين طلوع الفجر و طلوع الشمس ، كلّ يوم من أيام السنة بمدينة قاين ، اين مقاله در 1366 ق در هند چاپ شده است ، ابو ريحان در بحث‌هاى رياضى خود از اين مقاله بهره برده است ، در اين مقاله روش محاسبه زمان بين طلوع فجر و طلوع آفتاب و نيز زمان بين غروب آفتاب و غروب شفق در شهر قاين بيان شده است . ابو الحسن در آغاز مقاله ، عرض جغرافيايى قاين را براساس محاسبات رياضى و نجومى آن زمان ذكر كرده است كه تقريبا با محاسبات جديد سازگار است . اين مقاله به انگليسى ترجمه شده است .

--> ( 1 ) . تاريخ التنجيم عند العرب ، ص 231 ، مؤسسه عزّ الدّين ، 1414 ه / 1994 م .